تماس با من
پروفایل من
آرشیو وبلاگ
      Mjkavian Educational Weblog (وبلاگ آموزشی مجتبی کاویان)
شیوه ارایه پروژه طرح مرمت و احیای بافت های تاریخی (بخش طراحی) نویسنده: مجتبی کاویان - ۱۳٩۱/۱۱/٢٠

بارگذاری تمام شد.

اگر تصاویر به خوبی دیده نمی شوند، روی آنها راست کلیک کرده و ذخیره کنید. سپس از درون کامپیوتر خود آنها را نگاه کنید.

توضیح بخش مطالعات با توجه به انتهای ترم، به وقتی دیگر موکول می شود. چنانکه در شرح مطالعات و طراحی شما نوشته شده است، ابتدائاً بایستی به مبانی طرح بپردازید. در مبانی طرح گام های چندی وجود دارد:


مرحله 1-      مبانی طرح

یک- جداول اتخاذ استراتژی برای محدوده طراحی (SWOT)

این جداول بر مبنای چهار عامل اصلی قوت ها، ضعف ها، فرصت ها و تهدیدها می باشد.

قوت ها: نقاط مثبت یا به عبارتی مزیت هایی هستند که هم اکنون در محدوده طراحی شما وجود دارند.

ضعف ها: نقاط منفی یا مشکلاتی هستند که هم اکنون در محدوده طراحی شما وجود دارند.

فرصت ها: نقاط مثبتی هستند که بالفعل وجود ندارند. اما توانایی پدیدار شدن در آینده را تحت شرایط خاصی دارند. همچنین منشأ اصلی آن می تواند داخل یا خارج از محدوده انتخابی شما باشد.

تهدیدها: نقاط منفی هستند که بالفعل وجود ندارد. اما توانایی پدیدار شدن در آینده را
تحت شرایط خاصی دارند. همچنین منشأ اصلی آنها می تواند داخل یا خارج از محدوده انتخابی شما باشد.

برای بررسی این مسایل لازم است که چند نوع مطالعه شما، خوب پیشرفته باشد:

مطالعات میدانی: نقشه های
توصیفی شما، در نتیجه مطالعات میدانی شما هستند. شما با تهیه نقشه های توصیفی پی می برید که کاربری ها، تراکم، ترافیک و ... در محدوده طراحی شما چه کیفیتی دارند و نتیجه آن در نقاط مثبت و منفی بالفعل و بالقوه آن محدوده چه بوده است.

مطالعات بالادست: کلیه طرح های شهری اعم از مطالعات آمایش، مطالعات طرح جامع، مطالعات طرح تفصیلی و کلیه طرح های موضعی موضوعی که در آن محدوده وجود داشته است باید توسط طراح مطالعه شود و کلیه نقشه های وضع موجود و پیشنهادیِ این مطالعات اعم از نقشه های جغرافیایی، توپوگرافی، زمین شناسی،
اجتماعی توصیفی، ترافیک و ... بایستی به خوبی مطالعه شود و میزان تحقق آن تا امروز و همچنین اثر آن بر محدوده مطالعاتی ارزیابی شود. اکنون شما آماده شده اید که
جداول SWOT خود را راه اندازی نمایید.

نمونه ای از این جداول برای یکی از شهرهای تاریخی در ذیل آمده است:

یکی از نمونه جداول اتخاذ راهبرد (مأخذ: طرح ویژه بشرویه)

هر یک از کدهای ارایه شده در این جدول، حاصل ارتباط دقیق یکی از نقاط قوت یا ضعف
با یکی از تهدید ها یا فرصت ها می باشد. نقطه های این تلاقی به صورت زیر تعریف می­شود:

قوت-فرصت: SO راهبردهای تهاجمی

قوت- تهدید: ST راهبردهای اقتضایی

ضعف- فرصت: WO راهبردهای انطباقی

ضعف- تهدید: WT راهبردهای تدافعی

دو- تدوین اهداف، راهبردها و برنامه­ها

راهبردهایی که شما از این جداول استخراج می کنید، بستگی کامل به اهداف اولیه شما دارد.
شما یک چشم انداز کلی بایستی برای محدوده طراحی خود در نظر گرفته باشید. چشم اندازی مثلاً 20 یا 30 ساله که در آینده قرار است اینجا چه اتفاقی افتاده باشد. سپس ازمبنای آن چشم انداز اولیه، ارزیابی می کنید که چه مزاحمت ها و کمک کننده های قطعی و احتمالی خواهیم داشت. سپس برای استفاده یا مهار آنها بر مبنای
تحلیلی که از وضعیت موجود داریم، اقدام به طراحی جدول سوآت می نماییم.

راهبردهای شما، هر کدام، به صورت یک کلیت است و به هیچ عنوان شامل یک برنامه خاص مانند کفسازی یا جداره سازی نمی شود. اگر بخواهیم که عملیات اجرایی را نیز به این راهبردها اضافه نماییم، بایستی بدانیم که مراحل ما به صورت ذیل از کل به جزء
خواهد آمد:

هدف - راهبرد - برنامه - پروژه خاص (عملیات اجرایی)

کار اصلی در این بخش مرتبط کردن راهبردها با اهداف کلی (افزایش رفاه شهری، اصلاح یا تعویض برخی فعالیت­های مزاحم یا مفید، اصلاح منظره کالبدی و ...) و استخراج برنامه ها به صورت تک به تک می باشد.

مرحله 2-    ارایه طرح

اکنون به ارایه طرح می رسیم. شما بایستی هر یک از برنامه های خود را در مقیاس های
شهری و بعضاً مقیاس های معماری به نمایش بگذارید. فهرست کردن برنامه ها و توضیح در مورد آنها به تنهایی فایده ای ندارد.

یک- ارایه در مقیاس شهری

آنچه که در مقیاس شهری پیشنهاد می شود، تکلیف چند موضوع اصلی را روشن می کند:

- توده و فضا (در سطح ساختمان­ها و در سطح فضای شهری)

آنچه که در ذهن طراح می گذرد بایستی به صورتی کاملاً روشن نمود پیدا کند. توده و فضا در سطح ساختمان به کلیتی گفته می شود که یک ساختمان موجود را نشان می
دهد. و فضا به باقی مانده محدوده عرصه اطلاق می شود.

اما در سطح شهری، کلیت همه پلاک های خصوصی یا غیر عمومی، توده نامیده می شود و هر
گونه فضای شهری اعم از معبر و میدان و هر نوع واشدگاه عمومی، فضا نامیده می شود. اگر زمین خالی هم وجود داشته باشد، اگر شما مایلید که طرح شما آن را تملک کرده و در اختیار فضای عمومی قرار دهد، به صورت فضای خالی و در غیر این صورت بایستی آن را پر کنید.

فضای پر و خالی را برای بهتر نشان دادن طرح، بایستی در مقیاس های مختلف و به صورتی نشان داد که وضع موجود و وضع پیشنهادی در کنار هم قرار داشته باشند.

 

وضع موجود یکی از محلات از نظر فضاهای پر و خالی در کنار وضع پیشنهادی

 

نمونه ارایه فضاهای پر و خالی در طرح پیشنهادی

ü     اطلاعات توصیفی (کاربری­ها، طبقات و ...)

پیشنهادات شما برای ایجاد تغییرات نرم در حوزه طراحی تان احتمالاً شامل تغییر کاربری
های چندی می تواند باشد. این تغییراتی که در کاربری های پدید می آورید همیشه به این
معنی نیست که یک تعداد ابنیه تاریخی وجود دارند و شما می خواهید به هر یک کارکردی جدید بدهید.
بلکه خیلی اوقات کارکردهایی که مورد نیاز محدوده طراحی شما می باشند، بایستی در برخی از پلاک های خالی یا حتی پر جانشین شوند. این کارکردها را می توان با نقشه لکه گذاری اطلاعات توصیفیِ کاربریها نشان داد.

اگر ساختمانی از مجموعه مورد طراحی شما، ارتفاع زیادی دارد، شما می توانید ارتفاع آن را اصلاح کرده و حجم دیگری را جایگزین نمایید و این موضوع را علاوه بر این که در نقشه های نمای آن بخش ارایه می کنید، در نقشه های توصیفی نیز در فیلد طبقات آن را ارایه کنید. و قاعدتاً نیز می بایست در کنار نقشه های وضع موجود و با همان مقیاس قرار گیرد تا کاملاً نشان دهنده تغییرات باشد.  

نکته مهم:
نقشه های شهری پیشنهادی همگی بایستی در کنار نقشه وضع موجود ارایه شود، تا تفاوت ها را به خوبی نشان دهد.

 

نمونه ای از تغییر کاربری پیشنهادی در طرح بهسازی محله جماله اصفهان (مهندس منتظر و مرحوم دکتر وافی)

نمونه ای از ارایه تکرنگ تغییر کاربری در نقشه پیشنهادی همراه با معابر
پیشنهادی (مأخذ: طراحی شهری در بافت قدیم یزد، توسلی)

 

ü     ترافیک (درجه بندی معابر و شیوه عبور و مرور)

مورد بعدی که بایستی حتماً در نقشه های پیشنهادی وجود داشته باشد، نقشه ترافیکی می باشد. در نقشه ترافیکی، شما وضعیت عبور و مرور را نشان می دهید:

1- عبور و مرور سواره (خط ممتد) 2- عبور و مرور پیاده (نقطه چین: دایره چین)            

3- عبور و مرور سواره مشروط (یا همان موتور سیکلت: ترکیب هردو خط). حالت یک طرفه و دو طرفه آن را نیز با پیکان هایی که در ابتدا و انتهای آن می گذارید، نمایش می دهید. حال اگر به پیشنهاد شما و جهت تسهیل عملکردی مجموعه مورد مطالعه یا طراحی شما، الگوی دیگری برای عبور و مرور پیاده و سواره مد نظر دارید که احتمالاً دارید، آن را در کنار نقشه وضع موجود گذارده و بیننده را متوجه تغییرات می نمایید. 

 

نقشه ترافیکی پیشنهادی در طرح مرمت بافت
(مأخذ: طرح مرمت و احیای محله پشت بازار کرمان، هندوزاده، فرح بخش، چناری)

 دسترسی های پیشنهادی در محدوده طراحی
(مأخذ: توسلی، طراحی شهری در بافت قدیم شهر یزد)

 

دو- ارایه در مقیاس معماری

یک طرح شهری، ابتدائاً از مقیاس های شهری شروع می شود و سپس به مقیاس های معماری و نهایتاً در مرحله اجرا، به مقیاس جزییات می رسد.

الف) تهرنگ (پلان) معماری

محدوده مورد طراحی شما، بایستی دارای نقشه های معماری شود. می دانید که در نقشه های معماری، وضعیت پر و خالی متفاوت با نقشه های شهری می باشد. در این جا قطر دیوارها به جای توده و فضای میان آنها، فضای خالی محسوب می شود.

بدیهی است که شما نمی خواهید برای همه محدوده مطالعاتی خود، طرحی در مقیاس معماری تهیه نمایید و کمتر چنین حالتی پیش می آید و اساساً بهتر است بدانید که همچنان که برنامه ریزی شهری معمولاً در سطح یک شهر یا یک ناحیه بزرگ از یک شهر انجام می شود، طراحی شهری معمولاً در سطح یک محله یا یک گره انجام می شود.

لیکن طراحی شهری حالتی بین طراحی معماری و برنامه ریزی است. برخی اوقات خود را به برنامه ریزی نزدیک می کند. (مانند نقشه های توصیفی) و برخی از اوقات خود را به طراحی معماری (مانند نقشه های معماری). لیکن کنترل این مقیاس بر اساس نیازهای طرح شما و توسط خود شما انجام می شود. اما همه اینها در مسیری است که طرح شما گویا و زیبا باشد.

ارایه طرح در مقیاس معماری: نشاندن تهرنگ های
معماری درون تهرنگ شهری همراه با محدوده طراحی شده در مرکز
(مأخذ: طرح مرمت و احیای محله پشت بازار کرمان، هندوزاده، فرح بخش، چناری)

 

ب) نماهای معماری

طراحی نما در محدوده ای خاص، یکی دیگر از ملزمات طرح شماست. این نماها معمولاً معطوف به محورهای خاصی است. ضمن اینکه در همان گره خاصی که مورد طراحی قرار می گیرد نیز انجام می شود.

در این نماها، شما روی بدنه های فعلی دست برده و آن ها را اصلاح کرده و بدنه های جدید را جایگزین آنها می کنید. این نماها، گره های خاص مورد طراحی شما، حالت نمابرش به خود گرفته و اطلاعات آنها بایستی در حاشیه هایی که برش می خورند نیز کامل باشد. نقشه های نماسازی شما، بایستی بر اساس الگوهایی باشد که پیش از این برداشت کرده و بین همه دانشجویان تقسیم شده است. اما استفاده از این الگوها
به صورت مستقیم نمی باید صورت بگیرد. ابتدائاً می بایست ساده تر شده و تغییراتی در آنها صورت گرفته و سپس مورد استفاده واقع شود.

این الگوها می تواند تک به تک مورد طراحی و ارایه جداگانه قرار گیرد. اما در نمای
معماری که شما از محدوده مورد طراحی ارایه می کنید، بایستی هر کدام از این الگوها در کنار هم وصل شود و ریزه کاری های مربوط به هر یک نیز انجام شود.

 

نماسازی به صورت رندر شده
(مأخذ: طرح احیای محله ملاسعدی بشرویه- حمید رضا سعادتی)

این طرح کامل، تشکیل شده از چند مورد خاص طراحی شده و چند اتصال که میان آنها بر قرار شده است و همگی در نهایت یک طرح کامل را تشکیل می دهند.  

نکته مهم: فراموش نکنید که هر طرح نماسازی نیازمند بررسی توصیفی (کالبدی و کارکردی) کلیه پلاک هایی است که مرتبط با آن می باشند.

 نماسازی به صورت رندر شده
(مأخذ: همان)

نمونه ای از نماسازی پیشنهادی در کنار وضع موجود
(طرح مرمت و احیای محله زرگرها (کیانی، کلانوری، مهاجر)

طرح پیشنهادی بدنه سازی در محله جماله اصفهان 
(اجرا شده: مهندس منتظر و مرحوم دکتر وافی)

بخشی از بدنه سازی های انجام شده در شهر یزد
(توسلی: طراحی شهری در بافت قدیم شهر یزد)

بخشی از طرح خیابان کارگر را مشاهده می کنید. توجه به ترکیب کلی احجام ساختمانی در طراحی نما، بسیار مهم است. شما تنها یک بدنه را آذین نمی کنید.

ج) کفسازی

تکلیف کلیه کفسازی ها در محدوده مورد طراحی، بایستی روشن باشد. این موضوع یکی با توجه به الگوی رفت و آمد پیشنهادی شما در آن محدوده و دیگری با استفاده از کاربری ها یا محوطه سازی های احتمالی شما در آن محدوده پیش بینی می گردد.

نکته: می دانید که محدوده طراحی شما، کوچک تر از محدوده مطالعاتی تان است.

نقشه های پیشنهادی برای کفسازی در محدوده های بزرگتر، می تواند به صورت هاچ (Hatch) ارایه شود. اما در محدوده خاص طراحی که مقیاس معماری دارد، بایستی هر طرحی که برای کفسازی استفاده می شود، تک به تک مصالح آن به صورت مورد به مورد بارگذاری شده و در لایه ای خاص تعریف گردد. زیرا همه نقشه هایی که شما ارایه می کنید، نیاز به نمایش کفسازی ندارند. یکی از نقشه های شما، نقشه کفسازی است که به تفصیل آن را ارایه کرده اید.

 

کفسازی در مقیاس معماری به صورت پلان کف
(مأخذ: طرح محوطه سازی و احیای آسیاب های بشرویه)

سه- ارایه در مقیاس جزییات

نقشه های کفسازی و جداره سازی شما، تنها به صورت نقشه های معماری نمایش داده نمی شود. بایستی به صورت نقشه های جزییات نیز نمایش داده شود.

نقشه جزییات البته به هر نقشه ای که به نوع نشان دهنده جزء به جزء مصالح باشد، گفته می شود. بنا بر این نقشه های برداشت نما از تزیینات، نیز به نوعی نقشه
های جزییات می باشند. اما در این جا منظور از نقشه های جزییات، دتایل های برشی می باشد.

الف) جزییات کفسازی

در جزییات کفسازی شما، بایستی چند چیز معلوم باشد:

1-     لایه هایی از مصالح که برای کف پیشنهادی شما بارگذاری می شود.

2-     محل وصل کفسازی های با جنس مختلف به یکدیگر

3-     وصل کفسازی به جداره سازی

4-     وصل کفسازی به تأسیسات و تجیزات دفع آب مانند کانال یا کانیوو و ...

اگر هر کدام از این مسایل در دتایل کفسازی شما روشن نشده باشد، آن نقشه ارزشی از نظر فنی ندارد.

نمونه ای از کفسازی پیشنهادی همراه با موقعیت آن در تهرنگ شهری 
(مأخذ: طرح بهسازی کوی رباطی بشرویه)

ب) جزییات جداره سازی

جزییات برشی جداره سازی شما نیز بایستی حتماً تکلیف چند مورد را روشن کند.

1-     وصل جداره به کف

2-     انواع رخبامی که در جداره سازی مورد استفاده قرار می گیرد.

3-     جزییات عناصر کارکردی و منظری در جداره سازی مانند ناودان، تاق نما و ...

پیشنهاد می شود که جزییات جداره سازی به صورت نما و برش در کنارهم ارایه شده و همچنین محل برش ها نیز معلوم باشد. همچنین محل برش ها در نقشه های کفسازی نیز معلوم باشد.

 

نمونه ای از جزییات جداره­سازی در برش (طرح بهسازی محله میانده بشرویه: 1387)

نمونه ای از جزییات جداره­سازی در نما (طرح بهسازی محله میانده بشرویه)

ج) مبلمان شهری

تهیه یک مبلمان شهری خوب، نیازمند یک سناریوی عملکردی دقیق می باشد. اگر داستان کاملی برای اتفاقات روزمره در محدوده مورد طراحی نوشته نشود، طراحی مبلمان فایده ای ندارد.  

در خیلی از طرح ها ناپخته سریع اقدام به تهیه (و احتمالاً کپی!) طرح های مبلمان شهری می شود و در جای جای محدوده مورد طراحی گنجانده می شود. بدون
اینکه بدانیم چرا این کار را می کنیم.

نکته: یا طرح مبلمان شما در دل طراحی کالبدی تان (کف سازی، جداره سازی، سکو و اختلاف سطح و ...) نهفته است و یا اینکه زمانی که می خواهید اقدام به طرح مبلمان شهری کنید، می دانید که حدود 95 درصد از طراحی کالبدی شما انجام شده است. پس مبلمان شما می تواند به اندازه 5 درصد در طراح کالبدی شما سهیم باشد.  

نمونه مبلمان سازی در تهرنگ و پرسپکتیو در ترکیب
کامل با طراحی کالبدی محدوده (طراحی در بافت قدیم شهر یزد: محمود توسلی)

چهار- مدلسازی کامل

معمولاً جهت مدلسازی کامل، پیشنهاد می شود که ابتدائاً یک Extrude کلی برای احجام ساختمانی موجود و پیشنهادی در محدوده مورد طراحی، ایجاد شود. سپس در داخل این احجام ساختمانی اقدام به جایگزین کردن الگوها و نقشه های خود می کنیم. و صد البته که پیش از این کار بایستی نقشه های نماسازی و کفسازی خود را از حالت خطی به حالت سه بعدی در آورده و سپس اقدام به این کار نماییم. در نهایت مبلمان شهری خود را جایگذاری می کنیم. اگر طرح سه بعدی را در حالتی مجزا از احجام ساختمانی محدوده پیرامونی بارگذاری کنیم، به عنوان یک طرح شهری و حتی معماری ابداً گویا نیست. باید حتماً در محدوده احجام ساختمانی ارایه گردد.  

 

نشاندن سه بعدی طرح در کلیتی از شهر
(طرح بازسازی محله ملاسعدی بشرویه- حمید رضا سعادتی)

 

نشاندن سه بعدی طرح در کلیتی از شهر
(طرح بازسازی محله ملاسعدی بشرویه- حمید رضا سعادتی)

 

 

 

در پایان انتظار می رود که دانشجویان عزیز با وقت شناسی و تلاش خوب خود، نمونه علاوه بر اینکه نمونه فعالیت های خود را برای نسل های بعد به ارمغان می گذارند، هر چه بیشتر بتوانند تجربیات کامل تر و واقعی تری از این واحد درسی داشته باشند.

مدلسازی سه بعدی در طرح
احیای بافت (مأخذ: همان)

نکته مهم: پروژه بایستی حتماً به هر دو صورت مجلد شده و شیت بندی ارایه گردد.

مدلسازی سه بعدی از طرح نهایی (مأخذ: طرح مرمت و
احیای محله پشت بازار کرمان، هندوزاده، فرح بخش، چناری)

معرفی برخی کتب برای کمک به طراحی شما: 

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر نمره های طراحی دست آزاد ترم پاییزه 1392 نمره های درس طرح مرمت ترم پاییزه 1392 نمره های مبانی نظری مرمت طرح بافت (گام به گام)- درس ششم: برنامه ریزی و استخراج مبانی طراحی اطلاعیه- دانشجویان کارآموزی مرمت بناهای تاریخی ورودی 1390 طرح بافت (گام به گام)- درس پنجم: برداشت اطلاعات میدانی (تصویری) ... بارگذاری شد. طرح بافت (گام به گام)- درس چهارم: نقشه های خروجی اطلاعات توصیفی خودتان قضاوت کنید تخریب حسینیه قنادها؛ لکه ننگی بر مدیریت شهری سبزوار طرح بافت (گام به گام)- درس سوم: برداشت اطلاعات میدانی (توصیفی)
کلمات کلیدی وبلاگ  
دوستان من پایان نامه مرمت و احیای ابنیه تاریخی دکتر وحید صدرام مرتضی دلاوری ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب